Обансэк: ханбокийн таван үндсэн өнгө

Ханбокийн өнгө зөвхөн таашаалын асуудал биш. Хөх, улаан, шар, цагаан, хар өнгө тус бүр нэг зүг, нэг улирал, таван махбодын нэгтэй холбогдож байсан бөгөөд энэ тогтолцоог обансэк (오방색) буюу таван үндсэн өнгө гэдэг. Аль өнгө хаана байрладгийг мэдмэгц жогори (저고리) хүрэм, чима (치마) банзал хоёрын өнгөний зохицол хамаагүй тодорхой харагдаж эхэлнэ.

Таван өнгө ба таван зүг

Солонгосын соёлын өвийн байгууллагуудын материалд эдгээрийг ингэж тайлбарладаг.

• Чон (청), хөх ногоон: зүүн зүг, хавар, мод. Нар мандаж, мод үргэлж ногоон байдаг зүг.
• Жок (적), улаан: өмнөд зүг, зун, гал. Нарны хүч хамгийн хүчтэй байдаг зүг.
• Хван (황), шар: төв, зуны адаг, шороо. Газрын төв бөгөөд гэрэл гэгээг илтгэнэ.
• Бэк (백), цагаан: баруун зүг, намар, төмөр. Төмрийн өнгийг цагаанаар үзсэн хэрэг.
• Хык (흑), хар: хойд зүг, өвөл, ус. Гүн усны өнгийг харлуулан үзсэн хэрэг.

Цэвэр өнгө ба холимог өнгө

Энэ таван өнгийг ожонсэк (오정색) буюу цэвэр өнгө гэнэ. Тэдгээрийг хооронд нь холихоор огансэк (오간색) буюу холимог өнгө гарч ирдэг: ноксэк (녹색) ногоон, хонсэк (홍색) цайвар улаан, бёксэк (벽색) цайвар хөх, жасэк (자색) нил ягаан, юхвансэк (유황색) бүдэг хүхэрлэг шар. Ногоон нь зүүн зүг (мод), төв (шороо) хоёрын хооронд, нил ягаан нь өмнөд зүг (гал), хойд зүг (ус) хоёрын хооронд байрлана. Инь ян гэж үзвэл цэвэр өнгө нь ян, холимог өнгө нь инь. Насанд хүрэгчдийн ханбокт цэвэр өнгийг шууд хэрэглэх нь ховор. Ихэвчлэн ханалтыг нь нэг хоёр шатлалаар бууруулж хэрэглэдэг.

Өнгө юу илэрхийлж байсан бэ

Өнгө нь зэрэг дэв, ерөөл хоёрыг зэрэг агуулж байв. Шар бол эзэн хааны өнгө байсан тул Чосоны хаад улаан голлёнпо (곤룡포) буюу хааны луут дээл өмсдөг байсан бөгөөд 1897 онд Солонгосын эзэнт улсыг тунхагласны дараа л шар дээл өмсөх болжээ. Албан тушаалтны хувцас ч өнгөөрөө зэрэглэгддэг байв. Цаг үе бүрд нарийн ялгаа байсан ч ерөнхийдөө дээд зэрэг нь улаан, түүнээс доош нь хөх, хамгийн доод зэрэг нь ногоон байлаа. Улаан өнгө зэтгэрийг зайлуулдаг гэж үздэг байсан учраас сүйт бүсгүй хацар, дух дээрээ улаан толбо тавьдаг ёнжи гонжи (연지곤지) хийдэг байв. Цагаан бол энгийн ард түмний өдөр тутмын өнгө байлаа. Ханцуйны үзүүрт хийсэн хар хөх өнгийн намсэк кыттон (남색 끝동) нь хүү төрүүлсэн эмэгтэйн тэмдэг байсан гэж ярьдаг.

Өнгө хэрхэн зэрэгцүүлдэг вэ

• Ноги-хонсан (녹의홍상): ёнду (연두) цайвар ногоон жогорийг дахон (다홍) час улаан чимагийн дээр өмсөх нь эсрэг өнгийн хослол болно. Шинэ бэр, эсвэл баяр ёслолын өдрийн хувцас.
• Хвежан (회장) буюу тодосгогч кант: банхвежан (반회장) нь зөвхөн зах, ханцуйвч, уяан дээр өөр өнгө тавьдаг бол самхвежан (삼회장) нь дээр нь суганы доорх гёнмаги (곁마기) хэсгийг нэмдэг.
• Сэктон (색동): өнгө өнгийн даавууны туузыг залгаж хийсэн ханцуйны эд. Ихэвчлэн улаан, хөх, шар, цагаан гэсэн дөрвөн цэвэр өнгийг хэрэглэдэг бөгөөд холимог өнгө нэмэгдэх ч бий, орхигдох ч бий.

Ажлын зарчим нь өргөн талбайг энгийн байлгаж, хүчтэй тодосголыг нарийхан хэсэгт хэрэглэх явдал. Сэктоныг мөрнөөс ханцуйны үзүүр хүртэл л татаж, их биеийг нь чимэггүй үлдээдэг шалтгаан үүнд байгаа юм. Нас ч энэ тэнцвэрийг өөрчилдөг: залуучууд хурц хослолыг, ахимаг насныхан ханалт багатай өнгийг сонгодог.

Нутаг, ургаас бүрээр ялгаатай

Ганц хуримын хувцсыг аваад үзэхэд ч ялгаатай. Гэсон хотод улаан кант, сэктон ханцуйтай, цайвар ногоон дан вонсам (원삼) буюу ёслолын гадуур дээл хэрэглэдэг байсан бол Пхеньянд хар хөх ханцуйвчтай ногоон банхвежан жогори, Жоллабук-до аймагт улаан зах, улаан уяатай хөх дан вонсам хэрэглэж байжээ. Сэктоны гарал үүсэл ч маргаантай. Нэг тайлбар нь Корёгийн лам нартай холбодог бол нөгөө нь таван махбодыг хамтад нь цуглуулж гай зэтгэрээс хамгаалахыг зорьсон гэж үздэг. Эдгээр хослол хөдөлгөөн дунд хэрхэн харагддагийг мэдэх хамгийн хурдан арга бол ханбок өмсөж үзэх.